Juridisch advies

Blog

Blogs met inhoud waar je iets aan hebt

Help! Hoe houd ik mijn auteursrechten?

Je wordt als zelfstandig tassenontwerper door een groot merk gevraagd om een aantal tassen voor hun nieuwe collectie te ontwerpen. Je werkt sinds een tijdje voor jezelf, maar een samenwerking met een ander merk is nieuw voor je. In het kader van de samenwerking stelt het tassenmerk een contract op. In dit contract wordt onder andere geregeld dat de auteursrechten die voortvloeien uit de door jouw gedane werkzaamheden toekomen aan het tassenmerk. Hoewel je de juridische taal van het contract niet helemaal begrijpt, schrik je van deze bepaling. Je begint te twijfelen, want heb je straks nog wel iets over je ontwerpen te zeggen? En zo niet, verdien je er dan wel genoeg mee? Oftewel, welke gevolgen heeft dit contract voor jou als ontwerper?

mr. in de kunst

Of je als ontwerper zelfstandig of in opdracht werkt, maakt voor het auteursrecht geen verschil. Het auteursrecht ligt (op een paar uitzonderingen na) altijd bij de ontwerper. Dit houdt in dat je als ontwerper in staat bent te bepalen wie jouw ontwerp mag gebruiken en hoe. Dat een opdrachtgever jou betaalt voor een ontwerp betekent niet dat hij daarmee ook het auteursrecht op het ontwerp heeft verkregen. Het auteursrecht gaat pas over op de opdrachtgever als dit recht is overgedragen.

Een overdracht van auteursrechten kan alleen schriftelijk worden gedaan. Na verkrijging van de auteursrechten kan de opdrachtgever zelf bepalen hoe, hoe vaak en waar hij het ontwerp voor wil gebruiken. Hij heeft daarvoor geen toestemming nodig van de ontwerper. Als ontwerper ben je na de overdracht van de auteursrechten dus de zeggenschap over het ontwerp kwijt. Tenzij hier iets over geregeld is in het contract, leidt de overdracht er zelfs toe dat je toestemming nodig hebt van de opdrachtgever om de door jouw ontworpen tassen te tonen op je website of aan andere opdrachtgevers. Over het algemeen zal een opdrachtgever begrijpen dat een (beginnend) zelfstandig ontwerper andere opdrachtgevers wil laten zien wat hij tot nu toe heeft ontworpen, maar wanneer dit niet het geval is, dan kan dit nadelig uitpakken voor jou als ontwerper. Je kan je onder bepaalde omstandigheden nog wel verzetten tegen wijzigingen of aantastingen met een beroep op je persoonlijkheidsrechten uit artikel 25 van de Auteurswet, ook na overdracht van de auteursrechten. De zeggenschap over je ontwerp ben je echter kwijt.

Het ondertekenen van een contract waarin de overdracht van auteursrechten geregeld is, heeft dus grote juridische gevolgen. Het kan natuurlijk zo zijn dat je het niet erg vindt om je auteursrechten over een bepaald ontwerp over te dragen. Bijvoorbeeld omdat het ontwerp dat je in opdracht hebt gemaakt niet helemaal bij jouw eigen stijl past, of omdat je er een flinke vergoeding voor hebt ontvangen. Dit is echter lang niet altijd het geval. Ben je daarom bewust van de gevolgen van het ondertekenen van een contract.

mr. in de kunst

Is er dan nog een andere optie? Ja. In veel gevallen is een overdracht van de auteursrechten helemaal niet nodig. De opdrachtgever verkrijgt hiermee meer rechten dan hij nodig heeft. Er kan prima worden volstaan met een licentie die aansluit bij de wensen van zowel de opdrachtgever als opdrachtnemer. Met een licentie geef je als ontwerper een ander het recht gebruik te maken van je ontwerp. Partijen kunnen een licentie beperken of breed houden. Zo kan een licentie worden beperkt tot een bepaalde manier van werken, een geografisch bepaald gebied (stad, provincie, land, continent), een bepaalde termijn of het doel van de opdracht. Daarnaast kan een licentie exclusief of niet-exclusief verleend worden. Een exclusieve licentie houdt in dat alleen de licentienemer (de opdrachtgever) bevoegd is om het werk op de afgesproken manier te gebruiken. Bij een niet-exclusieve licentie mag de auteursrechthebbende hetzelfde recht ook aan anderen verlenen. Het hangt er vanaf met wie je een samenwerking aangaat en om wat voor een werk het gaat of er voor een exclusieve of niet-exclusieve licentie gekozen zal worden. Zo zal een uitgeverij van een roman vragen om een exclusieve licentie. Op die manier verzekert de uitgeverij zich ervan dat de schrijver dezelfde roman niet ook bij een andere uitgeverij laat uitgeven. Een muzikant die zijn muziek door radiostations wil laten draaien zal niet met een exclusieve licentie werken, want de muzikant wil dat zoveel mogelijk radiostations zijn muziek zullen spelen. Voor de muzikant is de niet-exclusieve licentie een goede optie. Of er nu een exclusieve of niet-exclusieve licentie wordt verleend, de kunstenaar behoudt de auteursrechten zelf.

Het dichtst bij de overdracht van auteursrechten ligt de onbeperkte, exclusieve licentie.

Een exclusieve licentie moet, net als de overdracht van auteursrechten, schriftelijk worden afgesproken. Het voordeel hiervan is dat voor beide partijen gemakkelijker na te gaan is wat er precies is afgesproken. Het tassenmerk, dat in eerste instantie een overdracht van auteursrechten voorstelde, zal veelal openstaan voor een exclusieve licentie, maar niet voor een niet-exclusieve licentie. Op deze manier wil het tassenmerk voorkomen dat dezelfde tas ook door een ander merk op de markt kan worden gebracht.

Ben je er altijd van bewust dat over een contract onderhandeld kan worden, je hoeft dus niet met een overdracht van auteursrechten in te stemmen. Zoals in het voorbeeld van de tassenontwerper komt het tassenmerk met een te strikt contractvoorstel, in dat geval is het verstandig om een licentie voor te stellen. Ook over de inhoud en reikwijdte van een licentie kan gesproken worden. Een beroepsorganisatie of jurist kan je hier eventueel bij helpen.

Marlous Roelofs
Mr. in de Kunst